Hit enter after type your search item

AVUKATLIK STAJI SORUNLARI

/

Yazarlar: Stj. Av. Kerem Hazer & Stj. Av. Taceddin Kalkan

Giriş

Yargının üç sacayağı mevcuttur. Bu üç sacayağı, iddia, savunma ve hüküm şeklindedir. Sacayağının savunma kısmını avukatlar oluşturmaktadır. Avukatlık amaç itibariyle, hukuki münasebetlerin düzenlenmesini, her türlü hukuki mesele ve anlaşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesini ve hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasını her derecede yargı organları, hakemler, resmi ve özel kişi, kurul ve kurumlar nezdinde sağlamaktır.[1]

Avukat görüldüğü üzere, her vatandaşın ihtiyacı olan bağımsız savunma görevini yerine getiren, bununla beraber hukuki meselelerin her noktasında kişiye hukuki hizmet sağlayan bir yargı mensubudur. Bu kadar önemli bir mesleği icra edebilmeye hak kazanmak için ise, öncelikle hukuk fakültesi mezunu olmak, daha sonra da Türkiye Barolar Birliğine bağlı bir il barosunda bir yıl süren staj dönemini tamamlamak gerekmektedir. Peki, yapılan staj kişiyi avukatlık mesleğine hazırlayabilmekte midir?

Bu yazımızda stajyer avukatların bir yıl boyunca yaşadıkları başlıca sorunlardan bahsedeceğiz ve bu sorunlara ilişkin çözüm önerilerimizi sunacağız. Bununla beraber başka ülkelerdeki avukatlık stajı süreçlerini de ele alacağız.

A. Genel Hatlarıyla Staj Dönemi

Türkiye’de veya Türkiye’de geçerliliği olacak şekilde yabancı bir ülkede hukuk fakültesinden mezun olan bir kişi avukatlık mesleğini icra etmek istiyorsa, stajını yapmak istediği ildeki baroya staj başvurusunda bulunur. Günümüzde kişinin stajının başlaması başvurusundan sonra ortalama 1 ay sürmektedir. (Bu süre daha az stajyerin bulunduğu illerde daha kısa sürebilir)

Stajyer avukat stajını altı ay adliyelerde, altı ay 5 yıllık kıdemi olan bir avukatın yanında olacak şekilde bir sene içerisinde tamamlar. TBB Avukatlık Stajı Yönetmeliği (Yönetmelik) madde 12’de mahkemelerde ve adalet dairelerinde yapılacak stajın sırası ve hangi mahkemede ne kadar süre yapılacağı belirlenmiştir. Yönetmelik m. 13 ilk 6 aylık stajın; Baro’nun, Cumhuriyet Savcısı’nın ve Hakim’in gözetimi altında yapılacağını ve bu süre içerisinde stajyerin hiçbir aksatma olmadan, duruşmalarda, keşiflerde, soruşturmalarda, kararın görüşülmesinde ve yazılmasında hazır bulunacağı ifade edilmiştir.

Avukatlık stajının kalan altı ayı, staj yapılan Baro levhasına kayıtlı, meslekte en az beş yıl kıdemi ve bağımsız hukuk bürosu olan bir avukatın yanında tamamlanır. Yönetmelik madde 17’de, yanında staj yapılan avukata bazı sorumluluklar yüklenmiştir. “Avukat, stajyerini hukukun üstünlüğü ilkesine, meslek ilke ve kurallarına bağlı, hukuk bilgilerinin somut olaylara uygulayabilecek nitelikte, bağımsız ve özgür bir avukat olarak yetiştirmekle yükümlüdür.”

Yönetmeliğin 17. Maddesinin 2. Fıkrası ise birazdan değineceğimiz sorunlardan birini ele almaktadır. Şöyle ki; avukat, stajyere, Avukatlık Kanunu m.23’te belirtilen duruşmalara ve cezaevi görüşmelerine birlikte gitme, mahkemeler ve idari makamlardaki işleri takip etme, dava dosyalarını ve yazışmaları düzenleme imkanını sağlamalıdır. Bu işler dışında da stajyere başka bir iş yüklenemeyecektir.

Yönetmelik avukatlık stajının nasıl olması gerektiğini düzenlemiştir. Peki gerçekten avukatlık stajı bu şekilde mi ilerlemektedir ve bu sistem doğru mudur?

B. Avukatlık Stajı İçerisinde Karşılaşılan Başlıca Sorunlar

1. Ücret Sorunu

Dört senelik hukuk eğitimini bitirdikten sonra bir sene boyunca yapılan avukatlık stajındaki en büyük sorun ücret sorunudur. Çoğu stajyer avukat ücretsiz veya temel yaşamsal ihtiyaçlarını karşılayamayacak derecede düşük ücretlerle çalışmaktadır. Av-Sen Stajyer Avukatlar Komisyonu’nun yayımlamış olduğu 2021 Avukatlık Staj Değerlendirme Raporuna göre ücret almıyorum diyenlerin oranı %26.5, 0-1000 TL arası alıyorum diyenlerin oranı %24.5, 1000-1500 TL arası alıyorum diyenlerin oranı %26.5, 1500-2250 TL arası alıyorum diyenlerin oranı %17 olarak belirlenmiştir. Görüldüğü üzere, ankete katılanların %95’i asgari ücretin bir hayli altında hatta katılımcıların dörtte birinden daha fazlası hiç ücret almadan çalışmak zorunda kalmaktadır.[2]

Üniversiteden yeni mezun olmuş, hukuk diplomasını elinde bulunduran ve avukat olmak isteyenleri neredeyse para kazanamayacakları ve ailelerine bağımlı olarak yaşamaya mahkûm edileceği bir senelik bir staj süreci beklemektedir.

Harçlık adı altında çalıştırılan stajyer avukatların ayrıca herhangi bir sigortası da bulunmamaktadır. Başka bir deyişle, 5510 sayılı Kanun kapsamında bir sigorta yapılmamaktadır. Herhangi bir iş akdi de mevcut olmadığından ücretten bağımsız olarak fazla çalışmaya ilişkin haklarını da alamamaktadırlar.

Ücret konusunda farklı fikirler ortaya atılmış ama çeşitli sebeplerle bu konuda düzenleme yapılamamıştır. Öne çıkan önerilerden biri, hâkim ve savcılar staj dönemlerinde nasıl maaş ve sosyal haklarından yararlanabilmekteyse aynı şekilde stajyer avukatların da bu haktan yararlanmasıdır. Bilindiği üzere hâkim ve savcıların staj dönemlerinde Adalet Bakanlığı tarafından maaşları ödenmektedir. Ancak bu düşünceye karşı olanlar ise, bu durumun avukatın bağımsızlığı ilkesiyle örtüşmeyeceğini dayanak göstererek muhalefet etmişlerdir.

Bir başka öneri ise asgari ücretin geçerli olmasıdır. Bu ücretin ise yanında çalışılan avukat tarafından ödenmesi düşünülmektedir. Ancak bu düşünce de pek taraftar toplayamamıştır. Bunun başlıca sebeplerinden biri ise avukatların böyle bir yük altına girmek istememesidir. Ülkemizdeki avukat enflasyonunun da etkisiyle stajyer avukata asgari ücret ödeyemeyecek avukatların bulunduğu yadsınamayacak bir gerçektir. Bu açıdan öneri incelendiğinde, stajyer avukatların, stajlarının ikinci altı ayını geçirebilecekleri büro sayısında bir azalma olabilecektir. Bir başka açıdan ise hukuk fakültesi mezunlarının sayısının artması ve bu sayının çok yüksek seviyelerde olması göz önünde bulundurulursa (Türkiye Barolar Birliği Başkanı Metin Feyzioğlu’nun ifade ettiği üzere halihazırda 20.000 stajyer avukat bulunmaktadır)[3], bu uygulamanın büro bulamayan stajyer avukatların sayısında bir artışa yol açacağı kaçınılmazdır.

Ücret sorununa ilişkin çözüm önerimizi başka bir bölüm olan tıp fakülteleri üzerinden vermenin sağlıklı olacağı görüşündeyiz. Bilindiği üzere tıp fakültesinde okuyan altıncı sınıf öğrencileri (intörn doktor) son senelerini hastanede çalışarak geçirirler. Bu süre içerisinde halihazırda öğrenci statüsünde olmalarına rağmen belirli bir oran üzerinden maaş olmasa da harçlık elde etmektedirler. Tıp fakültesi öğrencilerine uygulanan bu düzenlemenin asgari olarak stajyer avukatlara da uygulanabileceği görüşündeyiz.

Şöyle ki; ikinci altı ayındaki stajyer avukatlara yapılacak ödemede asgari ücret esas alınarak üst limiti açık olmak kaydıyla minimum bir oran belirlenebilir ve bu konudaki denetlemeyi de baroların ilgili organları yapabilir. Bu uygulama ile beraber stajyer avukatların ücretsiz olarak çalışmalarının önüne geçilebilecektir. Verilecek minimum ücret asgari ücret sınırında olmayacağı için yukarıda bahsettiğimiz şekilde bir mağduriyet de oluşmayacaktır. Ancak minimum bir seviye belirleneceği için en azından ücretsiz çalışmanın önüne geçilebilecektir ve belirli bir oranda hak elde etmeleri sağlanabilecektir.

Adalet dairelerinde yapılan ilk altı aylık staj süresince yine belirlenen orandaki ödemeyi ise Adalet Bakanlığı’nın yapması doğru olacaktır. Meseleye avukatın bağımsızlığı hakkındaki muhalefetler açısından bakıldığında; mahkemelerdeki staj sürecinde stajyer avukat sadece bağlı bulunduğu hâkim veya savcının gözetimi altında çalışmaktadır. Yani normal şartlar altında stajyer avukat herhangi bir hukuk bürosunda çalışmamaktadır. Bu süre içerisinde herhangi bir hukuk bürosunun faaliyetine katılmayan stajyer avukatlar için ise “avukatın bağımsızlığı ilkesi” öne sürülerek stajyer avukatların asgari geçim ücreti elde etmelerinin engellenmemesi gerekir. Ancak bilindiği üzere, stajyer avukatların büyük bir bölümü adliye stajlarını adliyelerde değil bürolarda geçirmektedir. Yapılacak bu düzenleme ile birlikte denetim faaliyetlerinin artırılmasıyla beraber hem adliye stajı adliyelerde geçecektir hem de staj eğitimi amacına ulaşabilecektir.

2. Eğitim Sorunu

a. Adliyelerdeki Eğitim Sorunu

Günümüzde hukuk fakültelerindeki eğitimin en büyük sorunu eğitimin tamamen teoride kalması ve öğrenciye pratiğe yönelik yeterli eğitimin verilmiyor olmasıdır. Hal böyle olunca, öğrenciler staj dönemlerinde teorik bilgi ile pratiği bağdaştırmak noktasında zorlanmakta ve kendisini âdeta yeni bir öğrenme sürecinin içinde bulmaktadır.

Eğitim bir bütün halinde kişiye fayda sağlayabilecektir. Dolayısıyla olaylara sadece avukat penceresinden bakmaktan ziyade, hakimlerin ve savcıların da bakış açısından olayları analiz edebilme yeteneğine sahip olabilmek bir hukukçu ve avukat için çok değerli olacaktır. Bunun sağlanması için kişinin teorik bilgisini pratik bilgi ile birleştirmesi ve bunu özümsemesi gerekmektedir. İşte tam da bu noktada adliye stajının önemi ortaya çıkmaktadır.

Bahsettiğimiz üzere staj sürecinin ilk altı aylık dönemi adliyelerde geçmektedir. Ancak stajyer avukatların adliyelerde kaliteli ve düzenli bir eğitim sürecine tabi tutulduğunu söylemek oldukça zordur. Ayrıca bu dönemdeki en büyük sorunlardan birisi, adliyelerde geçirmeleri gereken dönemi bürolarda çalışarak geçirmeleridir. Bunun temel nedenleri, staj döneminde adliyelerde nitelikli bir eğitim verilmediğini bilmeleri ve ücrete hak kazanamamalarıdır. Av-Sen Stajyer Avukatlar Komisyonu’nun yayımlamış olduğu 2021 Avukatlık Staj Değerlendirme Raporuna göre, stajının ilk altı ayında büroda çalışanların oranı %77’dir. Yapılan bu ankete göre sadece %9.5’lik bir oran ilk altı ayında hukuk bürolarında çalışmamıştır.[4]

Adliye stajlarının anlam ifade edebilmesi için öncelikle, stajın ilk altı ayının adliyelerde geçmesi gerekmektedir. Bu sürecin stajyer avukatların konu ile ilgili bilgi ve birikimlerini arttıracak yönde düzenlenmesi gerekmektedir. Ayrıca bu dönemde stajyer avukatlara bir ücret verilmesi tarafların bu konudaki hassasiyet ve sorumluluklarını olumlu yönde etkileyecektir. Şöyle ki; stajyer maddi bir kazanç elde etme zorunluluğu hissi altında kalarak girmiş olduğu bürolara girmeyecek ve adliye stajına önem verebilecektir.

Ayrıca adliyelerdeki bir başka sorun ise bazı adliye personellerinin stajyer avukatlara olan davranışlarıdır. Bazı adliye personellerinin, stajyer avukatları vasıfsız eleman gibi düşünmeleri; onları küçük görmelerine, umursamamalarına ve aşağılamalarına yol açmaktadır. Av-Sen Stajyer Avukatlar Komisyonu’nun yayımlamış olduğu 2021 Avukatlık Staj Değerlendirme Raporunda yer alan “Adliye personelinin size yürüttüğünüz görev gereği duyması gereken saygıyı gösterdiğini düşünüyor musunuz?” sorusuna, %58 Hiç, %27 Kısmen, %10.5 Neredeyse, %4.5 Tamamen cevaplarını vermiştir.[5] Bu konuda belirtmekte yarar var ki, tüm adliye personellerinin bu şekilde davrandığını ima etmemekteyiz; ancak yukarıdaki anket sonucundan da görülmektedir ki, bu konuda bir problem olduğu da açıktır. Konuyla ilgili mağduriyetlerin önlenebilmesi amacıyla, Adalet Bakanlığı ve Barolar bünyesinde çeşitli eğitimlerle gereken bilinç kazandırılabilir.

b. Barolardaki Eğitimin Sorunları

Yukarıda da bahsettiğimiz üzere eğitim bir bütündür. Stajyer avukatlara verilen eğitimin de bir bütünlük içerisinde olabilmesi için baroların verdikleri eğitimler önem taşımaktadır. Barolar avukat adaylarına, avukatlık mesleğinin gerektirdiği temel bilgi, düşünme ve davranış biçimlerini kazandırmalıdır. Bunun sağlanabilmesi için baroların düzenli ve aktif olarak meslek içi eğitim faaliyetlerini gerçekleştirmeleri gerekmektedir. Eğer baroların varlık sebeplerinden birisi mesleğin kalitesini arttırmak ise verilen eğitimin iyi bir seviyede olması ve uygulama birliğinin bulunuyor olması gerekmektedir. Verilen eğitimlerin çağa uygun olarak güncellenmesi eğitime katkı verecektir.

Ayrıca bir başka çözüm yolu ise avukatlık sınavıdır. Sadece avukatlık hukuku üzerine değil, genel hukuk bilgisini değerlendiren bir avukatlık sınavının yapılması gerekmektedir. Bu sınav ile beraber baroların, avukatlık hukukuna ilişkin derslerin yanında genel hukuk derslerini de pratik uygulamaya uygun bir şekilde vermeleri gündeme gelecektir. Ayrıca avukatlık sınavı sayesinde baroların varoluş amaçlarından olan mesleğin kalitesini arttırma ideası, sadece idea olmaktan çıkabilecektir. Bunun yanında artan hukuk fakülteleri nedeniyle oluşan avukat enflasyonunun da (yapısal bir çözüm olmamakla beraber) önüne geçilebilecektir.

3. Stajın Yapıldığı Hukuk Bürosundaki Çeşitli Sorunlar

Yönetmelik’in belirttiği üzere, staj döneminde ikinci altı ay 5 yıllık kıdemini doldurmuş bir avukatın yanında yapılmaktadır. Ancak bu staj aşaması, sadece ikinci altı aylık dönemle kalmamakta ve genellikle staj döneminin başından itibaren yapılmaktadır. Av-Sen Stajyer Avukatlar Komisyonu’nun yayımlamış olduğu 2021 Avukatlık Staj Değerlendirme Raporuna göre, “Stajınızın ilk altı ayında bir avukat yanında çalıştınız mı?” sorusuna %77 Evet, %9.5 Hayır ve %12 Kısmen cevabını vermiştir. Görülmektedir ki, katılımcıların %89’u ilk altı ayını adliyelerden ziyade bürolarda geçirmiştir. Hal böyle olunca, yanında staj yapılan büronun önemi daha çok artmaktadır.

Stajyer avukatların hukuk bürolarında yaptıkları staj sırasında sadece takip dosyası hazırlama veya hacizlere katılma gibi işlerle sınırlandırılmaması mesleki bilgi ve birikimlerinin artmasını sağlayacak zengin bir iş tanımının içinde yer almaları sağlanmalıdır.

Sorunlardan bir diğeri ise stajyer avukatların bazı işyerlerinde ucuz iş gücü olarak görülmeleridir. Bazı hukuk bürolarında maliyetinden dolayı icra katibi ve sekreter istihdam etmeyen avukatlar bu kişilerin yapacakları işleri çok daha düşük ücretlerle stajyer avukatlara yaptırmaktadırlar. Stajyer avukatların stajlarını yaptıkları hukuk bürolarında bilgi ve birikimlerini arttırmaya dönük olarak çalıştırılmaları gerekmektedir. Ücret sorununa ilişkin yukarıda sunduğumuz öneri bu konuda da çözüm olabilecektir.

4. Barolara İlişkin Sorunlar

Barolara ilişkin eğitim sorununa yukarıda değinmiştik. Bu başlık altında ise barolara ilişkin diğer problemleri ele alacağız.

Yukarıda da bahsettiğimiz gibi staj dönemiyle ilgili günümüzdeki en büyük problem “ücret” olarak karşımıza çıkmaktadır. Ücret sorunu ile bağlantılı bir diğer problem ise bazı barolardaki ruhsat ücretlerinin fahiş derecede yüksek olmasıdır. Kazandıkları ücretin yaşamsal ihtiyaçlarını karşılamaya yetmediği stajyer avukatlar, avukat olacaklarının heyecanı ile staj döneminin bitişini kutlarken karşılarına çok yüksek miktarlardaki ruhsat ücretleri çıkmaktadır.

Baroların sadece ücret konusunda değil, mesleğin diğer sorunlarına da karşı hareketsiz olmaları genel bir sorun teşkil etmektedir. Av-Sen Stajyer Avukatlar Komisyonu’nun yayımlamış olduğu 2021 Avukatlık Staj Değerlendirme Raporuna göre, “Baroların stajyerlerin hak ve menfaatlerini geliştirici çalışma yaptığını düşünüyor musunuz?” sorusuna %75 Hiç, %20.5 Kısmen, %4 Neredeyse, %0.5 Tamamen cevabını vermiştir.[6]  Belirttiğimiz sorunlara karşı çözüm üretmesi beklenen organizasyonların ise çözüme yönelik pek bir faaliyetinin görülememesi açık bir sorun olarak gözlemlenmektedir.

Ayrıca çoğu baroda bahsettiğimiz bu sorunları dile getirebilecek, stajyer avukatlarla baro yönetimi arasında köprü vazifesi görebilecek “Stajyer Avukatlar Komisyonu” bulunmamaktadır. Bu konudaki çalışmaların tamamlanması ve tüm baroların birlikte hareket etmesi gerekmektedir.

C. Çeşitli Ülkelerde Avukatlık Stajı

Stajyer avukatların sorunlarını incelemek ve bunları dile getirmek önem arz etmekle birlikte bunlara yönelik çözüm sunabilmek de önemlidir. Ülkemizin oluşturulan sistemlerde sürekliliği sağlama ve sonuçlarını görebilme konusundaki zaafı göz önüne alındığında ortaya atılacak çözüm önerilerinin kısa vadede meyvesini verebilecek ve hukuk camiasını tatmin edecek nitelikte olması gerekmektedir. Bu hususta en etkili güç, diğer ülkelerde süregelen sistemleri incelemek ve çıkarımlarda bulunarak -Türkiye’deki mevcut yapıya uygunluğunu da tartarak- çözüme ulaşmak olacaktır.

1. ABD’de Avukatlık Stajı

ABD’de avukatlık toplumda en saygın mesleklerden biri olarak görülmekte ve avukatlık mesleğine başlama aşaması meşakkatli bir süreçten geçmeyi gerektirmektedir. Eyaletlerin (özellikle de New York eyaletinin) baro sınavlarının seviyesi dünya genelindeki tüm hukukçular arasında bilinmekte ve zorluk seviyesi nedeniyle mesleğin kutsallığını ve saygınlığını bir hayli artırmaktadır. Ülkede[7] avukatlık mesleği saygın bir konumda bulunmakla birlikte stajyer avukatlar da farksız bir konumdadır. Stajları süresince en temel işleri yaparak mesleğe atılmakta ve tecrübe kazandıkça staj süresinde bir avukat gibi çalışmaya başlamakta ve avukatın yaptığı her işi yapabilmektedirler. Şüphesiz ki, bu durum, hukuk bürolarının stajyerlere verdikleri değer ve duydukları güvenin de bir sonucudur. Ülkemizde çoğu hukuk bürosu stajyerlerini müvekkilleriyle bir araya getirmekten çekinirken ABD’de müvekkil-stajyer avukat görüşmeleri sık yaşanan ve olması gereken bir durum olarak görülmektedir. Ücret konusunda ise New York City bölgesindeki bir stajyer avukat ortalama saatlik 17.91$ kazanmakta, bu ücret çeşitli bölgelere göre değişiklik göstermektedir[8]

2. Almanya’da Avukatlık Stajı

Almanya’da hukuk eğitimine büyük bir değer atfedilmekte ve hukukçular ülkenin geleceği olarak görülmektedir. Ülkede 40 civarı hukuk fakültesi bulunmakla birlikte bu sayı Türkiye’nin neredeyse 1/3’ü kadardır. Hukuk fakültesinden mezun olan öğrenciler devlet tarafından düzenlenen sınavı başarıyla geçtikten sonra stajyer unvanını kazanmaktadır. Staj süresi ise iki yıl olarak öngörülmüştür. İki yıllık bu staj süresinin ilk 6 ayı hâkim yanında, 3 ayı savcı yanında, 3 ayı kamu dairesinde ve daha sonra 9 aylık süreç avukat yanında geçmektedir. Sonraki 4 aylık süreçte ise stajyerin hukuk ile ilgili faaliyet gösteren bir kurumda eğitim alması şart koşulmuştur. Bu staj sürecinden sonra stajyer ikinci bir sınava girmekte ve başarılı olması halinde staj eğitimini tamamlamış olmaktadır. İki yıllık staj süresi her ne kadar uzun olarak gözükse de stajyer için kariyer planlaması açısından da büyük önem arz etmektedir. Şöyle ki; farklı alanlarda hukuka ilişkin birçok meslek ve alanı deneyimleme şansı olan stajyer hem staj döneminden en yüksek verimi alabilmekte hem de kariyer planlamasını daha sağlıklı şekilde yapabilmektedir. Ülkemizde görülen staj sisteminin bölünmesi de bu sistem ile benzerlikler taşıyor olsa da stajyerin hakim, savcı ve mahkeme stajlarında yaptığı işlemlerin imza atmaktan öteye geçememesi sistemin amaçlanan faydalarını yok etmektedir.

Önem arz eden bir başka husus ise, stajyerin staj süresi boyunca içinde bulunacağı yaşam koşullarıdır. Yukarıda da belirtildiği üzere, ülkemizde stajyer avukatlar maddi sorunlarla boğuşmakta ve ekonomik, psikolojik birçok sorunun ortasında bırakılmaktadır. Almanya’da ise hukuk stajında bu soruna yönelik de çözümler getirilmeye çalışılmış ve stajyerlere bir devlet memuru gibi maaş verilir hale gelmiştir. Bu maaş stajyerin medeni haline ve çocuk sahibi olup olmamasına göre değişiklik göstermektedir. Ülkenin ekonomik şartları düşünülecek olduğunda bu miktar stajyerin hayatını ortalama bir şekilde idame ettirebilmesi için yeterli ve maddi açıdan sorun yaşamasını engelleyecek seviyededir.

3. Hindistan’da Avukatlık Stajı

Hindistan, hukuk eğitimine önem vermekle birlikte hukukta güncel gelişmelerin takip edildiği ve avukatlar tarafından mevcut düzendeki hukuki gelişmelere olabildiğince hızlı bir şekilde uyum sağlanan bir hukuk sistemine sahiptir. Ülkede genç nesil avukatlar ön plana çıkarken tahkim, arabuluculuk gibi alternatif uyuşmazlık çözümlerinde büyük bir gelişme ve yoğunlaşma görülmektedir.

Hindistan’ın genç avukat adayları üniversite yıllarından itibaren farazi dava yarışmalarında yer alıp eğitimlere katılırken eğitimden arta kalan zamanlarında olabildiğince yoğun bir şekilde stajlara ağırlık vermektedir. Üniversite yıllarının bitiminden itibaren staj süreci başlamakta ve stajyer avukatlar stajlarını çoğunlukla şirketlerde gerçekleştirmektedir. Her ne kadar stajyer avukatların alacakları ücretlere yönelik yasal bir düzenleme bulunmuyor ise de stajyer avukatlara çalıştıkları bürolarda çoğunlukla geçimlerinin bir kısmını sağlayacak kadar ücret verilmektedir. [9]

4. Avusturya’da Avukatlık Stajı

Avusturya’da üniversite eğitimini tamamlayan öğrenci staj eğitimine başlamaktadır. Bu dönemde stajyere teorik ve pratik eğitimlerle avukatlık mesleğinin gerekleri öğretilmektedir. Teorik eğitimler çok çeşitli konuları içermekte olup dersler psikolog, hakim, avukat ve hukuk profesörleri gibi nitelikli kişiler tarafından verilmektedir. Pratik eğitimlerde yargılama süreçlerine yönelik eğitim verilmektedir. Bu dönemde stajyerlerin mahkemelerde ve avukat yanlarında çalışabilmeleri de mümkün kılınmıştır. Staj süresi sonundaki bitirme sınavı avukatlık mesleğine giriş için önemli bir aşamadır. Bitirme sınavı yazılı ve sözlü kısımdan oluşmakta ve stajyer bu süreçte çok kapsamlı bir değerlendirme aşamasına tabi tutulmaktadır. Yaklaşık dört gün süren sınav sürecinin yazılı kısmı Özel Hukuk, Ceza Hukuku ve Kamu Hukukunu içermekteyken sözlü kısım ise bunların yanı sıra Avrupa Birliği Hukuku ve Deontolojiyi içermektedir. Eğitim sürecini staj süresi boyunca yanında staj yapılan avukat karşılamakla birlikte bu süreçte stajyerlere maddi ve manevi açıdan olabildiğince destek olunmakta, gerçek bir avukat gibi görülmektedirler. [10]

5. Fransa’da Avukatlık Stajı

Fransa’da avukatlık mesleğine hazırlık aşaması diğer ülkelere göre daha kapsamlı ve farklı süreçler barındırmaktadır. Eğitim hukuk fakültelerinde başlamakta ve Usul Hukuku Enstitüleri’nde bir yıl boyunca avukatlık üzerine uygulamalı dersler verilmektedir. Hukuk fakültelerinden mezun olunduktan sonra öğrenciler “Barolar Meslek Eğitim Okulları” na ön stajyer olarak kabul edilmektedir. On iki ay süren bu eğitim boyunca altı konuda eğitim verilmektedir. On iki ay süren eğitimin ardından iki aşamalı (sözlü ve yazılı) bitirme sınavlarına girilir. Yazılı aşamada; dava dosyası ya da sözleşme metni verilerek ilgili metnin yorumlanması istenmektedir. Sözlü sınavda ise avukat adayının savunma tekniği, hitabeti ve ikna yeteneği ve konuşma beceresi sınanır. Her iki sınavın da başarıyla tamamlanması halinde diploma alınmakta ve iki yıllık bir süre boyunca stajyer avukat unvanıyla avukat yanında (yanında staj yapılacak avukatın 4 yıl kıdemli olması gerekmektedir) zorunlu olarak çalışmaya başlanmaktadır ve bu süreç tamamlanınca avukatlar listesine adını yazdırmaya hak kazanan stajyer, avukatlık bürosu açabilmektedir.[11] Hukuk bürosundaki (avukat yanındaki) staj döneminde stajyer, avukatlar ile aynı yetkilere sahip değildir. Stajyer avukatın yetkileri sınırlanmış olmakla birlikte, stajyer, yanında staj yaptığı avukatın yerine geçip dilekçe imzalamak, savunma imzalamak gibi çoğu hukuki işlemi yapamamaktadır.[12] Stajyer avukatlara ücret ödenmesi geçmişte zorunlu olmamakla birlikte 2007 yılında imzalanan bir anlaşma[13] ile ödenecek ücretin asgari boyutu belirlenmiştir. Buna göre ücret, hukuk bürosunun büyüklüğüne ve stajın 3 aydan uzun veya kısa olmasına göre değişmektedir. Ücretin hesaplanmasında o yıl için belirlenen asgari ücret tutarı esas alınmaktadır.

Sonuç

Ülkemizdeki avukatlık stajı süreci kısaca, kişinin hukuk fakültesinden mezun olmasıyla beraber baroya avukatlık stajı yapmak için başvurması ve bu başvurunun baronun ilgili birimince onaylanması halinde başlamaktadır. Bu süreç ilk altı ayı adalet dairelerinde, ikinci altı ayı beş yıllık kıdemi bulunan bir avukatın yanında olacak şekilde bir yıl sürmektedir. Avukatlık stajı süresince yaşanan en büyük problem ise ücrettir. Ücret sorununu eğitim sorunu, barolar ile ilgili sorunlar, staj yapılan hukuk bürosundaki sorunlar gibi çeşitli sorunlar takip etmektedir. Bu sorunlar ile ilgili çözüm önerilerini sunulduktan sonra; yurtdışında hukuk alanında öne çıkan ülkelerin, avukatlık stajını nasıl nitelendirdiği, hangi usulleri takip ettikleri ve avukatlık stajı ile ilgili öne çıkan diğer bilgiler ele alındı.

Avukat, kişilere adalet hizmeti sunan ve hukuki meselelerin her aşamasında hukuki hizmet sağlayan yargı mensubudur. Yargının üç sacayağından birini oluşturan avukatlık mesleğine adım atan stajyerlerin, staj süreleri boyunca yaşadıkları sorunların giderilmesi gerekmektedir. Verimli ve düzenli bir eğitim ile birlikte yetiştirilecek olan stajyer avukatlar, avukat olduktan sonra mesleğe ve yargı sistemine olumlu katkı sağlayacaklardır.

           Bu yazıda yer alan fikirler yazara aittir ve Case’in editöryel politikasını yansıtmayabilir.
Bu yazı ilk kez 4 Kasım 2021’de www.caseresmi.com’da yayımlanmıştır.

Kaynakça

AV-SEN Stajyer Avukatlar Komisyonu. (2021). 2021 YILI AVUKATLIK STAJ DEĞERLENDİRME RAPORU.

 https://www.instagram.com/tv/CVUauKEo9B9/?utm_medium=share_sheet E.T. 23.10.2021

TBB Avukatlık Staj Yönetmeliği. 24615 sayılı 19.12.2001 tarihli Resmî Gazete. E.T. 21.10.2021

AYDIN, Yasemin Kaya, Dünya’da ve Türkiye’de Avukatlık Stajı ve Stajyer Avukatların Sorunları, Hukuk Gündemi Dergisi,2009.

https://caseresmi.com/tariq-khan-ile-hukukta-egitim-ve-kariyer  E.T. 28.10.2021

YILMAZ,TANSEN,ALKIŞ,TANER, Fransız Avukatlık Sisteminin İncelenmesi Projesi Sonuç Raporu Avukatlık Kanunu ve İlgili Düzenlemelerin Tercümesi, 2015.

Accord professionel du 19 janvier 2007 relatif aux stagiaires des cabinets d’avocats

Dipnotlar

[1] 1136 sayılı Avukatlık Kanunu “Avukatlığın Amacı” başlıklı 2. Madde 1. Fıkra

[2] (AV-SEN Stajyer Avukatlar Komisyonu, 2021)

[3] https://www.instagram.com/tv/CVUauKEo9B9/?utm_medium=share_sheet E.T. 23.10.2021

[4] (AV-SEN Stajyer Avukatlar Komisyonu, 2021)

[5] (AV-SEN Stajyer Avukatlar Komisyonu, 2021)

[6] (AV-SEN Stajyer Avukatlar Komisyonu, 2021)

[7] Bu yazı, eyaletlere göre çeşitli farklılıklar mevcut olsa da Birleşik Devletler’in genelinde yaygın olan sistemler göz önünde bulundurularak hazırlanmıştır.

[8] Veriler www.indeed.com üzerinden iş ilanlarının ortalamasının websitesi tarafından hesaplanması yoluyla elde edilmiştir. (Erişim Tarihi:23.10.2021)

[9] Hindistan’da avukatlık stajına ilişkin daha fazla bilgi ve staj sürecine yönelik tavsiyeler için bkz. “Tariq Khan ile Hukukta Eğitim ve Kariyer Röportajı” https://caseresmi.com/tariq-khan-ile-hukukta-egitim-ve-kariyer (Erişim Tarihi:28.10.2021)

[10] AYDIN, Yasemin Kaya, Dünya’da ve Türkiye’de Avukatlık Stajı ve Stajyer Avukatların Sorunları, Hukuk Gündemi Dergisi,2009.

[11]AYDIN, Yasemin Kaya, Dünya’da ve Türkiye’de Avukatlık Stajı ve Stajyer Avukatların Sorunları, Hukuk Gündemi Dergisi,2009.

[12] YILMAZ,TANSEN,ALKIŞ,TANER, Fransız Avukatlık Sisteminin İncelenmesi Projesi Sonuç Raporu Avukatlık Kanunu ve İlgili Düzenlemelerin Tercümesi, 2015.

[13] Accord professionel du 19 janvier 2007 relatif aux stagiaires des cabinets d’avocats (Hukuk bürolarında çalışan stajyerlere ilişkin mesleki anlaşma)

This div height required for enabling the sticky sidebar