Hit enter after type your search item

PROFESYONEL FUTBOLCU SÖZLEŞMESİ VE FIFA’YA GENEL BAKIŞ

/

Yazar: Berkay BOZBIYIK

Giriş

Öncelikle sözleşmenin tanımını yapmak gerekirse; sözleşme hukuksal bir sonuç yaratmak amacıyla iki veya daha fazla gerçek veya tüzel kişi arasında yapılan yazılı veya sözlü nitelik taşıyan taraflara haklar ve yükümlülükler yükleyen karşılıklı rızaya dayalı anlaşmadır. Profesyonel futbol özelinde ise bu durum gerek uluslararası hukukta gerekse iç hukukta tanımı yapılmıştır. Burada bu tanımları, karşılaşılan durumları ve FIFA, CAS, PSC, DRC gibi kurumların önemini açıklamaya çalışacağız.

Profesyonel futbolun özelinde FIFA Futbolcuların Statü ve Transferleri Talimatının 2.maddesi gerekli tanımı yapmaktadır. ‘’Profesyonel futbolcu, kulübü ile yazılı bir sözleşmesi olan ve futbol faaliyeti için harcadığı masraftan daha fazla ücret alan oyuncudur’’. Ülkemize gelecek olursak da benzer ifadeleri görebiliriz. TFF Profesyonel Futbolcuların Statüsü ve Transferleri Talimatının 3.maddesinde ‘’Bir kulüple yazılı sözleşme yapmış olan ve kendisine futbol faaliyetleri kapsamında yaptığı harcamalardan daha fazla miktarda ödeme yapılan futbolcudur.’’ tanımı yer almaktadır. Profesyonel futbolcu sözleşmesini özetle, profesyonel takım kurmasına izin verilen ve profesyonel futbolcu istihdam etmek isteyen kulüpler ile futbol sporunu bir kulübe sözleşme ile bağlı olarak, sözleşmenin yüklediği sorumluluğu bir ücret karşılığında yapmak isteyen futbolcu arasındaki sözleşme diye tanımlamak mümkündür.[1]

Profesyonel Futbolcu Sözleşmesinin Hukuki Niteliği

Profesyonel futbolcu sözleşmesinin hukuki niteliği konusunda öğretide çeşitli görüşler olmakla beraber en büyük sorun vekalet ve hizmet sözleşmelerinden hangisi olduğudur. Ağırlıklı olarak doktrinde ve yargı kararlarında “hizmet sözleşmesi” fikri ağırlık kazanmaktadır ve bu konuya ilişkin ihtilafların adli yargıda çözümlenmesi gerektiği sonucu çıkmaktadır. Doktrinde azınlıkta olan görüşe göre, gelecekte yani sözleşmenin sonlarına doğru bağımlılık ilişkisinin azalması dolayısıyla bir vekalet sözleşmesinden ve futbolcunun kulübün vekili olmasından söz edilir, buna dayanak “Bosman Kararıdır.”[2] Bosman davasının öncesinde Avrupa futbolunun oyuncu transferi ve yabancı oyuncu kota uygulaması çok farklıydı. Bosman davasından önce oyuncunun oynadığı kulüp ile yeni oynayacağı kulübün anlaşması üzerinden yapılırdı; sonra ise bir oyuncunun başka bir kulübe transfer olması konusunda oyuncuya serbesti tanınmaya başlanmıştır. Sözleşmesi biten bir oyuncu kulübünün belirlediği bonservis bedeli ödenmeyince serbest kalamıyordu. Kulüp, belirlediği bonservis ücretinin %10’luk kısmını vererek futbolcunun sözleşmesi uzatabiliyordu. Bosman Kuralları geldikten sonra birçok futbolcu bu imkândan istifade etmiştir. 1996 yılında Edgar Davids AFC Ajax’tan AC Milan’a herhangi bir bedel ödenmeksizin transfer olmuştur. Bu durum AFC Ajax açısından ciddi bir mali kayıp anlamı taşısa da AC Milan için kayda değer yeni bir aset niteliğinde olmuştur. 1999 yılında ise, Steve McManaman aynı uygulamadan yararlanarak Liverpool’dan Real Madrid’e bedelsiz transfer olmuştur. 1995 yılında getirilen bu yeni kural ile beraber Avrupa kulüpleri futbolcuların sözleşme sürelerine ciddi bir biçimde önem verir olmuş ve sözleşme yenilemeye yanaşmayan futbolcuları sözleşmelerinin bitimine son bir yıl kala yollarını ayırma yoluna gitmişlerdir.

Doktrinde yer alan çoğunluk görüşe ve yargı kararlarında profesyonel futbolcu sözleşmesi, hizmet sözleşmesi niteliğindedir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 393/1’de ‘’Hizmet sözleşmesi, işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle iş görmeyi ve işverenin de ona zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.’’ Buradan çıkarılan sonuç, bağımlılık unsurunun önemidir yani kulüp antrenman, maç vb. gibi hizmetleri profesyonel futbolcudan beklemektedir. Kulüp tarafından verilen talimatlara uymayan sporcu, iç disiplin talimatlarınca yaptırıma tabi tutulabilir.

Profesyonel Futbolcu Sözleşmesinin Unsurları

Profesyonel futbolcu sözleşmesinin unsurları iş görme (futbol faaliyetlerine katılma), ücret, süreklilik, bağımlılık ve bu unsurlar üzerinde tarafların anlaşmasıdır.

A. İşin Görülmesi

İş sözleşmesi uyarınca işçi işverene karşı iş görmekle yükümlü gerçek kişidir. Sporcu, sportif faaliyetini, futbolcu futbol faaliyetini yerine getirmekle yükümlüdür. Profesyonel futbolcu sözleşmesinin konusu, futbolcunun bağlı olduğu kulübe karşı bir hizmet edimi vaat etmesi veya bir hizmet görmesidir. Vaat edilen hizmet edimi, futbolcunun kulüp ile arasındaki sözleşme çerçevesinde kulübün herhangi bir ihtiyacı gidermesine yarayan, kulüp için bir iktisadi değeri olan veya olmayan bir faaliyeti ifade etmektedir.[3]  Bu faaliyetler içerisinde futbolcunun asıl edimi futbol oynamak ise de futbolcunun müsabakalara katılma, profesyonel seviyede futbol oynamasını sağlayan idman yapma, teknik ve taktik bilgilerini geliştirme gibi asli edimleri de vardır.

B. Bağımlılık

Bağımlılık edimi gerçekleştirirken kulübün söylemlerine ve edimlerine bağlı kalmak kulübün talimatları doğrultusunda faaliyetini yerine getirmekle yükümlüdür.[4] Örneğin, sabah-akşam idman saat ve günleri kulüp tarafından belirlendiği gibi işyerinde futbolcunun ne şekilde giyineceği dahi kulübün isteğine bağlıdır.[5] Ayrıca işveren niteliğindeki kulübün talimatlara uymayan işçisini disiplin cezası ile cezalandırması imkanına sahip olması da hukuki bağımlılık unsurunun bir görünümüdür.

C. Süreklilik

Bu yükümlülük profesyonel futbolcunun sözleşme süresi boyunca emeğini vaat etme yükümlülüğüdür. Bir profesyonel futbolcu sözleşmesi, bir veya birkaç maçlık yapılamayacağından bu sözleşmeler süreklilik arz etmektedir. Bu süre boyunca futbolcu sürekli edim yükümlülüğü altındadır.

Süreli bir borç ilişkisinin varlığı çerçevesinde, futbolcunun yerine getirdiği hizmetin görülmesi belirli bir süre için olmalıdır. Profesyonel Futbolcuların Statüsü ve Transferleri Talimatının 19. maddesi göre sözleşme en fazla beş yıl süreli olabilmektedir.[6] 18 yaş altı sporcular için bu süre 3 yıldır. [7]

D. Ücret

Bu yükümlülük Anayasamızda da yer almaktadır. Anayasa madde 55/1’de “Ücret,emeğin karşılığıdır” ifadesi yer almaktadır. Benzer şekilde, İş Kanunu’nda “Bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır.’’ denilmektedir.[8] Futbolcuların Statüsü ve Transferleri Talimatının 21. maddesine göre ücretin sözleşmede belirlenmesi ve belirtilmesi zorunlu olup futbolcuya ödenecek aylık ücret, asgari ücret tutarının altında olmaz.

FIFA

FIFA ya da açılımıyla Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği (Fransızca: Fédération Internationale de Football Association) futbol ve futsalın dünya çapındaki en üst düzey yönetim organıdır. 21 Mayıs 1904 yılında Paris’te kurulan organizasyonun merkezi İsviçre’nin Zürih kentindedir ve başkanlığını İsviçreli Gianni Infantino yürütmektedir. 211 ulusal futbol federasyonunun üyesi olduğu FIFA, çeşitli futbol turnuvalarını düzenlemesinin yanı sıra dünya futbolunu yöneten, kuralları uygulayan, değiştiren kuruluştur. Düzenlemekte olduğu en önemli turnuva ise 1930’dan bu yana gerçekleştirilen FIFA Dünya Kupası’dır.[9]

Türkiye Federasyona 1923’te üye olmuştur. 1962’de de UEFA’ya üye olmuştur dolayısıyla FİFA’nın yargı yetkisini tanımaktadır. FIFA statüsünün 52.maddesinde belirtildiği üzere FIFA Disiplin Kurulu, FIFA Temyiz Kurulu ve FIFA Etik Kurulu oluşturulmuştur. Uyuşmazlık konularında-DRC olmakla beraber, FIFA’nın yargı yetkisine sahip diğer konularda Oyuncuların Statüleri Komitesi PSC yetkilidir.

A. FIFA Oyuncuların Statüsü Komitesi-PSC

PSC’nin yetkisine girecek konulardan biri uluslararası boyutu bulunan teknik direktör ihtilaflarıdır. Örneğin; ülke milli takımında farklı bir ülkeden biri çalışıyor ise PSC’nin kapsamına girecektir. Diğeri de farklı federasyonlara bağlı kulüplerin uyuşmazlıklarıdır. Eğer PSC ile DRC arasında uyuşmazlık çıkarsa Türk yargısında olduğu gibi uyuşmazlık mahkemesi yoktur. Bu konudaki nihai kararı PSC’nin başkanı verir. PSC’nin verdiği kararlara karşı 21 gün içinde CAS’a gidilebilir.

B. FIFA Uyuşmazlık Çözüm Dairesi-DRC

PSC’nin yetki alanı dışındaki konulara bakmakla görevlidir. Daire 24 üyeden oluşur. En az 3 kişilik heyetler halinde karar verilir. Aynı PSC gibi 21 gün içinde CAS’a temyizi yapılabilir. Genellikle dosya üzerinden karar verilir. Kararların tebliği açısından, taraflara kısa karar tebliğ edilmektedir. Lakin, taraflar talep ederse gerekçeli karar sonradan verilmektedir. Bazen heyetler halinde bazı durumlarda ise tek hakem karar verebilir. Değeri 200.000 CHF’ye kadar olan davalar, hukuki iddialar taşımayan veya DRC’nin halihazırda yerleşik içtihadı olduğu Yetiştirme Tazminatı ve Dayanışma Katkı Payına ilişkin davalar tek hakimle karara bağlanır.

C. CAS (Uluslararası Spor Tahkim Mahkemesi) nedir?

1984’te kurulan CAS, spor dünyasının özgün gereksinimlerine uygun usullerle tahkim veya arabuluculuk yöntemleriyle sporda meydana gelebilecek uyuşmazlıkların çözümünü kolaylaştırmak için hizmet sunan bağımsız bir kuruluştur.[10] Merkezi İsviçre’nin Lozan şehrindedir. Spor ile doğrudan veya dolaylı her uyuşmazlık için CAS’a başvurulabilir. CAS’da davalar Fransızca ve İngilizce görülür. Temyiz Tahkimi başvurusunda başvuruda bulunan taraf iç hukuk yollarını tüketmeden CAS’a başvuramaz, bu konuda AİHM ile benzerlik göstermektedir.

Tamamlayıcı hukuk olarak İsviçre Hukuku uygulanır o yüzden İsviçre Hukukunu bilmek uygulayıcılar açısından çok önem taşımaktadır.

Sonuç

Doktrindeki genel görüş, TFF Tahkim Kurulu kararlarına da yansımıştır. Tahkim Kurulu 25.06.2009 tarihli kararında, “Bu sözleşme ile futbolcu, kulüp forması altında müsabakalara katılma ve bu müsabakalara hazırlanma biçimindeki iş görme borcunu üstlenirken, Kulüp de ücret ödeme borcu altına girmektedir. Kulüp ile futbolcu arasındaki sözleşme hukuken hizmet sözleşmesi olarak nitelendirilmektedir.” şeklinde gerekçelendirerek profesyonel futbolcu ile kulübü arasında imzalanan sözleşmenin bir hizmet sözleşmesi olduğunu belirtmiştir.[11] Profesyonel futbolcu sözleşmesi, iş görme sözleşmesinin bir türü olan hizmet sözleşmesi olarak kabul edilir. İş sözleşmesinde işçinin korunması ilkesi gereği hükümler işçiyi koruma altına alır; fakat profesyonel futbolcu sözleşmesinde futbolcu kanaatimce ve doktrin görüşlerine göre zayıf taraf olarak kabul edilmez o yüzden bu ayrıma dikkat etmek gerekir. Yargıtay kararlarından da hizmet sözleşmesi olduğunu anlayabiliriz.

FIFA’yı kurullarını ve Uluslararası Spor Tahkim Mahkemesi (CAS)’ni kısaca ele aldık. Daha fazla bilgiye sahip olmak ve bilgiler güncel tutmak için FIFA ve CAS kararlarını takip etmek tüzük ve talimatlarına hâkim olmak gerekir.

 https://www.tas-cas.org/en/index.html

https://www.fifa.com/who-we-are/legal/materials/

Bu 2 linkten güncel kararları okuyabilir bilgi sahibi olabilirsiniz.

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Case’in editöryel politikasını yansıtmayabilir.
Bu yazı ilk kez 21 Nisan 2021’de yayımlanmıştır.

Kaynakça

Aksoy, A. (2010). Profesyonel Futbolcunun İş Sözleşmesi. İstanbul: Bahçeşehir Üniversitesi,.

Bozkurt, A. (2018, Ağustos 24.03.2021). Sivas İrade Gazetesi: http://sivasirade.com/kose-yazilari/bosman-davasi-nedir-1870.html adresinden alındı

Erkiner, A. (2010). Uluslararası Spor Tahkim Mahkemesi(CAS),Açıklamalı Mevzuat. İstanbul: 12 Levha Yayınları.

Kızılkaya, A. (2019). Profesyonel Futbolcunun İş İlişkisinin Sona Ermesi ve Sonuçları. İstanbul: Beta Yayıncılık.

Pak, A. (2021). Profesyonel Futbolcu Sözleşmelerinden Doağn Uyuşmazlıkların FIFA nezdinde çözüm yolları. İstanbul: Platon Plus Yayıncılık.

Vikipedi. (2021). Vikipedi: https://tr.wikipedia.org/wiki/FIFA adresinden alındı

DİPNOTLAR

[1] (Pak, 2021) , (Bozkurt, 2018)

[2] (Pak, 2021)

[3] (Aksoy, 2010)

[4] (Kızılkaya, 2019)

[5] (Aksoy, 2010)

[6] (Kızılkaya, 2019)

[7] (Pak, 2021) (Vikipedi, 2021)

[8] (Kızılkaya, 2019)

[9] (Vikipedi, 2021)

[10] (Erkiner, 2010)

[11] (Aksoy, 2010)

This div height required for enabling the sticky sidebar