Hit enter after type your search item

MOBİL ÖDEME HİZMETLERİ VE TÜRKİYE’DEKİ BAZI HUKUKİ DÜZENLEMELER

/

Yazar: Sertuğ ATİK

Giriş

Sürekli gelişen ve hızla ilerleyen teknoloji dünyasında, fiziksel para kullanmadan ödeme yapılan bir dünyaya doğru ilerlerken ödeme sistemlerinin gelişmekten uzak kalması beklenemezdi. Ödeme sistemlerini kısaca alıcı ile satıcı arasındaki para transferini hızlı ve güvenli bir şekilde gerçekleştirmeyi amaçlayan sistemler olarak tanımlayabiliriz.

Mobil ödeme ise AB Komisyonu tarafından hazırlanan 2012 tarihli Yeşil Belge’de Mobil ödeme; ödeme verisi ve ödeme emri, mobil bir telefon veya cihaz üzerinden kabul edilmiş, iletilmiş veya onaylanmış bir ödemedir. Bu tanım çevrimiçi veya çevrimdışı hizmet ve sayısal veya fiziki malların satın alınmasını kapsar.” şeklinde tanımlanmıştır.

Merchant Savvy tarafından paylaşılan bilgilere göre 2020 yılında mobil ödeme sistemlerini kullanan kullanıcı sayısı 1 milyar seviyesindeyken, bu sayının 2023 yılında 1,31 milyara çıkacağı ve market payının 2024 yılında 3,08 trilyon USD seviyesine ulaşacağı tahmin edilmektedir.

2019 3. Çeyrek verilerine göre ise Alipay, Çin’in nüfusunun da etkisiyle Dünya’da en çok kullanılan mobil ödeme servisi olmuştur. Alipay’i WeChat, Apple Pay, PayPal, Samsung Pay, Amazon Pay ve son olarak Google Pay takip etmektedir.[1]

Mobil Ödeme Hizmetlerinin Türleri ve Türkiye’de Kullanımı

Dünyada en çok kullanılan mobil ödeme sistemlerini NFC (Near Field Communication ya da Yakın Alan İletişimi), QR Kod, RFID (Radio Frequency Identification) ve GSM operatörleri ile mobil ödeme oluşturmaktadır. Bunlardan QR Kod (Kare Kod) ve GSM operatörleri ile ödeme yöntemi ülkemizde de aktif olarak kullanılmaktadır. NFC ile kullanımda ise birtakım kısıtlamalar söz konusu olup, teknoloji gerçek potansiyelinde kullanılamamaktadır.

NFC (Yakın Alan İletişimi), mobil cihazların güvenilir, temassız işlem yapabilmesini ve sayısal içeriğe ve/veya elektronik cihazlara erişimini mümkün kılan bir teknolojidir. 8-12 cm’yi aşmayan mesafelerde cihazlar arasında veri okuma ve yazmakta kullanılan kısa menzilli, düşük güçlü, kablosuz bir teknolojidir.[2]

Kare Kod (QR Kod) ise, sadece bu işe özel QR barkodu okuyucuları ve kameralı telefonlar tarafından okunabilen özgün bir matris barkodudur. İki boyutlu bir barkod hızlı veri erişimine imkân sağlamaktadır ve akıllı telefonlarla kullanılmaktadır.[3] Ülkemizde QR Kod ile ödeme sistemi için ayrıca bir yönetmelik yayımlanmış olup yazının ileriki kısmında buna değinilecektir.

Mobil Ödeme Hizmetleri için Türkiye’deki Hukuki Düzenlemeler

Teknolojinin hayatımıza hızla girmiş olmasıyla beraber nakit ödeme kavramının da benzer şekilde hayatımızdan uzaklaştığını görmekteyiz. Nakit ödeme yerine yukarıda da belirtildiği üzere birçok seçenek geliştirilmeye başlanmış ve bu seçenekler bizlere daha cazip ve kolay gelmiştir. Tabi daha cazip olmasıyla beraber güvenlik sorunu da bir o kadar sorgulanmıştır.  Böylece bu konu üzerinde hukuki düzenlemelerin yapılması zorunluluğu doğmuştur.

20 Haziran 2013 tarihinde kabul edilen 6493 sayılı “Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun” ile ödeme ve menkul kıymet mutabakat sistemlerine, ödeme hizmetlerine, ödeme kuruluşlarına ve elektronik para kuruluşlarına ilişkin düzenlemeler getirilmiştir. Böylece kuruluşların ödeme hizmetleri alanında gerçekleştirdikleri faaliyetler denetim altına alınmıştır.

Ödeme hizmetleriyse kanunun 12. maddesinde oldukça uzun sayılmış olup tahdidi olarak bir sıralamaya gidilmiştir. Buna bağlı olarak ödeme hizmetlerini şu şekilde sıralayabiliriz;

  • Ödeme hesabına para yatırılması ve ödeme hesabından para çekilmesine imkân veren hizmetler de dâhil olmak üzere ödeme hesabının işletilmesi için gerekli tüm işlemler.
  • Hizmet kullanıcısının hesabındaki fonun aktarımını içeren borçlandırma işlemleri, ödeme kartı veya sair araçlarla yapılan ödeme işlemleri, düzenli ödeme emri dahil para transferleri. Madde metninde borçlandırma işleminin bir defaya mahsus yapılması halinde dahi ödeme hizmeti olarak adlandırılacağı özellikle belirtilmiştir.
  • İhraç veya kabulü yapılan ödeme aracı.
  • Para havalesi.
  • Gönderenin, ödeme işlemine dair verdiği onayın bir bilişim veya elektronik haberleşme cihazı aracılığı ile verildiği ve ödemenin, kullanıcı ile mal ve hizmet sağlayan arasında sadece aracı olarak faaliyet gösteren bir bilişim veya elektronik haberleşme işletmecisine yapıldığı işlemleri.
  • Fatura ödemelerine aracılık eden hizmetler.
  • Kullanıcının isteğiyle başka bir ödeme hizmeti sağlayıcısında bulunan ödeme hesabına yönelik ödeme emri başlatma hizmeti.
  • Kullanıcının onayının alınması şartıyla kullanıcının ödeme hizmeti sağlayıcıları nezdinde bulunan hesap veya hesaplara ilişkin konsolide edilmiş bilgilerin çevrimiçi platformlarda sunulması hizmetleri.
  • Büyüklük ve etki alanı açısından bankaca belirlenen seviyeye ulaşan diğer işlem ve hizmetler. Burada kanun, banka olarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Anonim Şirketini kastetmektedir.

Maddede de sayılan ödeme hizmetleri görüldüğü üzere mobil teknolojiler kullanılarak yapılan birçok işlem ile tutarlılık göstermektedir. Ayrıca kanun koyucu ilgili maddenin ikinci fıkrasında kanun kapsamında ödeme hizmeti olarak değerlendirilmeyen işlemleri saymıştır ve mobil ödeme teknolojilerini kısıtlayan herhangi bir hükme yer vermemiştir. Bunlar ayrıca BDDK (Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu) ve TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) tarafından yayımlanan yönetmeliklerle düzenlenmiştir.

BDDK ödeme hizmetlerini düzenlemek amacıyla 27 Haziran 2014 sayılı Resmî Gazete’ de “Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Kuruluşları ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Yönetmelik” yayımlanmıştır.

Bu yönetmelikle birlikte 15 Mart 2020 tarihli Resmî Gazete’ de yayımlanan “Bankaların Bilgi Sistemleri ve Elektronik Bankacılık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik” ile bankaların faaliyetlerinin ifasında kullandıkları bilgi sistemlerinin yönetimi ile elektronik bankacılık hizmetlerinin sunulmasında ve bunlara ilişkin risklerin yönetiminde esas alınacak asgari usul ve esaslar ile tesis edilmesi gereken bilgi sistemlerini düzenlemiştir.

TCMB ise 21 Ağustos 2020 tarihli Resmî Gazete’ de yayımlanan “Ödeme Hizmetlerinde Tr Karekodun Üretilmesi ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik” ile ödeme hizmetlerinde TR Karekodun üretilmesi ve kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar düzenlemiştir.

Sonuç

Mobil iletişim teknolojisindeki gelişmeler, cep telefonlarının ve internetin yaygınlaşmasıyla, mobil ödeme hizmetleri küresel bir öncelik haline geldi. Mobil ödeme hizmetleri hızla artmasına ve gelişmesine rağmen ürün ve uygulama teknolojisinin mevzuatça benimsenmesi oldukça yavaş. Halihazırda mobil bankacılık uygulamalarında gayet iyi bir seviyede olan Türkiye’nin bu konuda da atılımlar yapması, global şirketlerin de Türkiye ile ılımlı ilişkiler gerçekleştirmesi, PayPal ’in aksine, ülkemizdeki mobil ödeme hizmetlerinin global seviyeye ulaşması açısından oldukça verimli olacaktır.

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Case’in editöryel politikasını yansıtmayabilir.
Bu yazı ilk kez 10 Mayıs 2021’de yayımlanmıştır.

Kaynakça

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK). (Eylül, 2015) “Mobil Ödeme Hizmetleri” ANKARA

İŞLER Barış, GÜLAÇ Hakan. (2017) “Mobil Ödemeler, Güvenlik Sorunları ve Çözüm Önerileri”. BDDK Bankacılık ve Finansal Piyasalar Dergisi, Cilt: 11, Sayı: 2

BARAN Rukiye. (Ağustos, 2013) “Mobil Yakın Alan Teknolojisinin Son Kullanıcıların Hayatına Getireceği Kolaylıklar Üzerine Öngörüler İdari Uzmanlık Tezi” ANKARA

DİPNOTLAR

[1] Merchant Savvy, https://www.merchantsavvy.co.uk/mobile-payment-stats-trends/

[2] Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) (Eylül, 2015) Mobil Ödeme Hizmetleri, Ankara Sf. 4

[3] BTK (Eylül, 2015) Mobil Ödeme Hizmetleri, Ankara Sf. 7

This div height required for enabling the sticky sidebar