Hit enter after type your search item

COVID-19 PANDEMİSİ SEBEBİYLE WORK AND TRAVEL ÖĞRENCİLERİNİN OLUŞAN HAK MAĞDURİYETLERİ VE YASAL HAKLARI

/

Yazar: Fatih İldeş

Geçen yıl hayatımıza giren Covid-19 pandemisi, hayatımızı birçok alanda etkiledi. Virüsün etkilemediği sektör neredeyse kalmadı diyebiliriz. Hastalığın yayılımı, oldukça hızlı ve agresif olduğu için bu hastalıktan korunmanın en iyi yolu sosyal izolasyon haline geldi. Önümüzdeki günlerde ne tür önlemler alınacak henüz bilemiyoruz ancak şu anda insanların bir araya geldiği neredeyse her yer, kapanma yoluna gitti. Pandemi ile birlikte ülkeler hastalığın yayılma hızını azaltmak için uluslararası seyahati de büyük ölçüde kısıtladı. Seyahat acentelerinin büyük bir çoğunluğu bu kısıtlamalardan etkilendi. Bu acentelerden birisi de öğrencileri yaz dönemi için çalışmaya gönderen Work and Travel acenteleri.

Work and Travel programına kısaca değinmek gerekirse; lisans ve yüksek lisans öğrencilerini, yaz döneminde çalışmak ve dil öğrenimlerini pekiştirmek amacıyla, üç ya da dört ay boyunca Amerika Birleşik Devletleri’ne seyahatini sağlayan kültür değişim programına verilen isimdir. Program aracılığı ile çalışabilmek için Amerikan hükümetin tarafından program kapsamına alınmış bir işveren ile öğrencinin bağlantı kurarak, dönemlik bir işe sahip olması gerekli. Work and Travel acenteleri de burada devreye giriyor. Bu acentelere yapılan müracaat ile öğrenciler Amerikalı işverenler ile daha kolay iletişim kurup daha kolay bir şekilde bilgilendiriliyorlar. Yapılan bilgilendirme ve iletişimin kolaylığı sayesinde öğrencinin söz konusu işi alması daha olası hale geliyor. Yurtdışındaki işverenin, öğrenciyi konsolosluğa bildirmesi ile birlikte de öğrencinin vize alma olasılığı artıyor. Acentelerin danışmanlık hizmetlerini kısaca bu şekilde özetleyebiliriz. Bilgilendirme ve kolaylaştırma.

Pandemi ile birlikte yurtdışına yolculuğun güvensiz hale gelmesi ve geçen sene yazın patlak veren şiddet olayları, hizmete başvuran birçok öğrenciyi yaptıkları sözleşmeden dönme yoluna itti. Yargıtay pandemi sonucu iptal edilen kimi sözleşmelerde duruma göre mücbir sebebi kabul ederken, kimi sözleşmelerde aşırı ifa güçlüğünü haklı sebep olarak kabul etmiştir. Mücbir sebebe kısaca değinmemiz gerekirse; borçlunun, borcunun ifasını ihlaline kaçınılmaz bir şekilde yol açan, öngörülmesi ve kaçınılması imkânsız olan olağanüstü olaylardır. Mevcut içinde bulunduğumuz pandemi ise kuşkusuz mücbir sebebe iyi bir örnektir. Ancak mevcut olaylarda öğrencileri sözleşmelerinden dönmeye iten sebep, oluşan aşırı ifa güçlüğü durumudur. TBK’nın 138. maddesinde incelenen aşırı ifa güçlüğü; sözleşmenin yapıldığı sırada öngörülemeyen ve de öngörülmesi mümkün olmayan bir durumun gerçekleşmesi sonucu borçlunun, borcunun ifasının oldukça zorlaşmasıdır. TBK 136 ve 137 kalıcı imkânsızlık durumlarını düzenlerken, 138. madde korona virüs salgını sonucu oluşan geçici durum için kullanılmaya daha elverişlidir. Work and Travel acentelerinin “Danışmanlık Hizmeti” sözleşmeleri pandemi sebebiyle bir süre ifa edilemez hale gelince acentelerin farklı yaklaşımlar ile sorunu çözme yoluna gittiği görüldü. Kimi acenteler kısmi kesintiler ile, kimi acenteler ön ödeme parasının kesintisi ile, kimi acenteler ise herhangi bir kesinti olmadan öğrencilerin sözleşmeden ve programdan dönmesine izin verdi. Bazı acenteler ise öğrencilerin yaptıkları sözleşmeden dönmesine izin vermeyip sadece haklarını seneye aktarmalarına izin verdi. Görüldüğü gibi her firma bu konuda farklı yaklaşıma gitmiştir. Firmaların yaklaşımı ne olursa olsun, her koşulda öğrencilerin mahkemeye başvurma hakları saklıdır.

Eğer ki öğrenciler, firmaların yukarıdaki çözüm yöntemlerinden birinden memnun kalmazsa bu konuda haklarını mahkemede aramalıdır. Her sene aralık ayında belirlenen uyuşmazlık miktarına göre, Tüketici Hakem Heyetleri önlerine gelen uyuşmazlıkları çözmek için mesai harcamaktadır. Ticaret Bakanlığı’nın 26 Aralık 2020 tarihli resmî gazetede, 2021 yılı için belirlediği parasal sınırlar ve görevli heyet;

Büyükşehir statüsünde olan illerde değeri 7 bin 550 liranın altında bulunan uyuşmazlıklarda ilçe tüketici hakem heyetleri,

Büyükşehir statüsünde olan illerde değeri 7 bin 550 ile 11 bin 330 lira arasındaki uyuşmazlıklarda il tüketici hakem heyetleri,

Büyükşehir statüsünde olmayan illerin merkezlerinde ve bağlı ilçelerde değeri 11 bin 330 liranın altında bulunan uyuşmazlıklarda il tüketici hakem heyetleri[1] şeklindedir.

Hakem Heyetlerine başvurmaya karar vermiş öğrencilerin, acentelere ödeme yaptıklarını ibraz eden ellerindeki herhangi bir belgenin başvuruda mevcut bulunması gereklidir. Bu belgeler; fiş, fatura ya da dekont şeklinde olabilir. Bu belgelerin yanında acentelerin sözleşme iptali sonrası ne kadar parayı aldıklarını veya ne kadar parayı geri verdiklerine dair bir belgenin ve ödeme planının bulunması da başvuran öğrenciler için oldukça yararlı olur. Kimi acentelerin, öğrencilerin herhangi bir hukuki sürece başvurmamasını taahhüt eden ibranameleri öğrencilere imzalatma yoluna gittikleri görüldü. Belirtmek gerekir ki bu ibranameler, Tüketici Sözleşmelerindeki Haksız Şartlar Hakkında Yönetmelik’te açıklanan şartlara göre haksız şarta vücut vermektedir. Yönetmelikte belirtilen “Tüketicinin özellikle, hukuki düzenlemelerde öngörülmemiş bir hakeme müracaatını öngörmek, gösterebileceği delilleri ölçüsüz derecede sınırlandırmak veya mevcut hukuki düzen uyarınca diğer tarafta olan ispat külfetini tüketiciye yüklemek suretiyle tüketicinin mahkemeye gitme veya başka başvuru yollarını kullanma imkanını ortadan kaldıran veya sınırlandıran şartlar”[2] olarak belirtilen haksız şartlar hükmü, mevcut durum için uygulanır. Bu sebeple acentelerin, öğrencilerin haklarından feragat ettiklerine dair imzalattıkları ibranameler veya diğer her türlü belgeler haksız şartlar maddesi sebebiyle geçersiz kalacaktır.

Öğrencilerin başvuruda bulunduğu Hakem Heyetleri, öğrencileri haklı bularak alınan paraların iadesine hükmettiği görüldü. Tüketici Hakem Heyetlerinin bu hükümlere karşı ise acenteler mahkeme yoluna gitmeyi tercih etti. Bunun üzerine ilk emsal kararın çıktığı Gaziantep 2 No.lu Tüketici Mahkemesi tarafından incelenen dosya, duruşma yapma gereği bile duyulmadan Hakem Heyeti’nin verdiği kararın onanması şeklinde sonuçlandı. Emsal kararın ortaya çıkması ile acentelerde kalan paraları için Tüketici Hakem Heyetlerine başvuran öğrencilerin sayısı hızla arttı. Başvuran sayısı arttıkça pek çok farklı büyükşehirde emsal kararların sayısında da artış yaşandı. Mahkemeler çoğunlukla başvuran öğrencilerin, acentelerde bulunan paralarının iadesine hükmetti. Kimi davalarda bu, iade edilmeyen paranın tamamı olurken, kimi davalarda ise öğrencilere zorunlu olarak ödetilen ön kayıt ücretinin iadesi şeklinde oldu. Her ne kadar mahkemeler öğrencilerden alınan paranın iadesine karar verse de bu paranın faizinin iadesine dair herhangi bir geri ödeme kararı verilmedi. Mevcut kararlara bakıldığında ise mahkemenin pandemiyi mücbir sebepten saydığını ve yukarıda açıkladığımız aşırı ifa güçlüğü yani TBK. 138’i kullanarak tüketiciyi ve öğrenciyi mağdur etmeyen bir tavır sergilediği görülmektedir.

Öğrencilerin hukuken kendilerine tanınmış olan haklarını kullanması bu açıdan büyük önem arz etmektedir. Burada öğrencilerin dikkat etmesi gereken en önemli mesele süredir. Öğrencilerin, hizmetin ayıplı hale geldiğini öğrendikten itibaren iki sene içerisinde en yakındaki Hakem Heyetine başvuruda bulunması gerekli. Hakem Heyetleri, başvuru yapılmadığı sürece yukarıda anlatılan anlaşmazlıkları incelemeye yetkili değil. Bu sebeple öğrencilerin Hakem Heyetlerine başvurmaları şiddetle tavsiye edilir. Yukarıda da değinildiği gibi öğrencileri imzalatılan her türlü ibraname veya benzeri belge haksız şartlar uyarınca geçersizdir. Bu sebeple öğrencilerin hukuken sahip olduğu hakların kullanılmasının önünde hiçbir yasal engel yoktur.

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Case’in editöryel politikasını yansıtmayabilir.
Bu yazı ilk kez 24 Haziran 2021’de yayımlanmıştır.

DİPNOTLAR

[1]https://tuketici.ticaret.gov.tr/duyurular/tuketici-hakem-heyetlerine-basvurularda-parasal-sinirlar-artirildi

[2] TÜKETİCİ SÖZLEŞMELERİNDEKİ HAKSIZ ŞARTLAR HAKKINDA YÖNETMELİK EK-1 (n)

This div height required for enabling the sticky sidebar